9 - سفرنامه ميرزا داوود ( وزير وظايف ) « 1 » 10 - سفرنامه سديد السلطنه « 2 » 11 - سفرنامه عتبات ياخاطرات ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويى « 3 » تدوين كتاب سفر به اقليم عشق وويژگىهاى آن علاوه بر سفرنامه هاى مذكور ، چندين سفرنامه ديگر در اين زمينه وجود دارد كه توسط افراد نه چندان سرشناس تدوين وگزارش‌هاى منحصر بفردى از اوضاع و احوال اين دوره در اختيار ما قرار مىدهد . اين سفرنامه‌ها كه با عنوان « سفر به اقليم عشق » و در يك مجلد ارائه شده است ، شامل پنج سفرنامه از رجال نه چندان سرشناس در اواخر دوره قاجار و پهلوى اول مى باشد كه ما بين سال‌هاى 1298 تا 1365 قمرى رهسپار عتبات عاليات شده‌اند ومشاهدات خود را به تفصيل بازگو نموده‌اند . و اينك به معرفى آنها و ويژگى هاى كلى آنان مىپردازيم . الف - معرفى سفرنامه‌ها سفرنامه‌هاى اين مجموعه كه بر اساس زمانبندى تاريخى مرتب شده‌اند عبارتنداز : 1 - سفر نامه عتبات - 1298 قمرى گزارش سفر نويسنده اى ناشناس است كه از روز شنبه پنجم ذيحجه سال 1298 ق ، آغاز شده و به قصد زيارت عتبات عاليات ازتهران حركت كرده پس ازگذراندن منازل بىشمارى دراين راه به

--> ( 1 ) . ميرزا داوود حسينى ، معروف به وزير وظايف آستان قدس رضوى كه در حكومت آصف الدوله در خراسان موقعيت و جايگاه ويژه‌اى داشته ، در ماه شوال سال 1322 ق در سن چهل و پنج سالگى ، سفر حج را آغاز كرده از طريق مشهد ، عشق آباد ، باكو ، تفليس ، اسلامبول ، كانال سوئز به جده رفته و پس از انجام مناسك حج و زيارت مدينه منوره به عتبات عاليات مشرف شده ، سپس از طريق خانقين به ايران بازگشته است . سفر او حدود ده ماه طول كشيده است . اين سفرنامه توسط على قاضى عسكرتحقيق ودرسال 1386 ش ، توسط نشر مشعر منتشر شده است . ( 2 ) . محمدعلى خان كبابى معروف به سديد السلطنه ، در سال‌هاى 1314 - 1316 ق و در روزگار مظفرالدين شاه قاجار ، از بوشهر به تهران و مشهد رفته و از مشهد به تهران و سپس به كربلا سفر كرده است . پس از سياحت از راه بصره و خليج فارس به بوشهر و بندرعباس بازگشته است . احمد اقتدارى آن‌را تحقيق و از سوى آستان قدس رضوى در سال 1362 ش منتشر شده است . ( 3 ) . بخشى از كتاب مفصلى است كه على صدرائى خويى اهتمام به چاپ آن نموده است .